Fulani
family from Mali
photo: Ferdinand Reus from Arnhem, Holland, 12 June, 2008 (Wikimedia Commons)
photo: Ferdinand Reus from Arnhem, Holland, 12 June, 2008 (Wikimedia Commons)
Een kruis over de
TPP en Parijs akkoorden. Het akkoord met Iran op de wip en NAFTA in
vraag. De erkenning van Jeruzalem. Het THAAD-schild in Zuid-Korea.
Brexit. Mosul valt. De Rohingya crisis. Kroonprins Mohammad bin
Salman in Saoedi Arabië. Xi Jinping die zijn macht versterkt en de
klimaatproblematiek omarmt. Het aantreden van de D66-achtige
president Macron in Frankrijk. De Catalonië-crisis in Spanje. Het
demoniseren van Rusland. Ultra-rechts in Oostenrijk. Het probleem met
Polen. De aanhoudende vluchtelingencrisis. Noord-Korea dat de wereld
trotseert. En de wereldwijde groeiversnelling. Ziedaar de
belangrijkste mondiale ontwikkelingen in 2017.
Wat
staat de
wereld geopolitiek en geo-economisch te
wachten in 2018?
Dit
artikel analyseert
en
borduurt voort op de
belangrijkste issues die de
Belgische politicoloog
David
Criekemans,
de
Russische
buitenlandminister
Sergey
Lavrov,
de
Nederlandse
journalist
en politicoloog
Ko
Colijn
en
NRC-columniste
Louise
Fresco
in
hun toekomstverwachtingen aan
de orde stellen.
Tenslotte
zetten we het geheel in een
eigen geopolitiek
perspectief.
David
Criekemans
“Een
wereld in competitie zonder echt leiderschap”, zo
vat Criekemans
zijn
toekomstbeeld samen. Macron
mag
dan in
verschillende thema’s het voortouw nemen,
de
Frans-Duitse motor moet
nog heropstarten.
Migratie
uit
het Midden-Oosten en Afrika blijft
de EU verdelen.
Of
brexit er uiteindelijk komt valt af te wachten. Het
gigantische kostenplaatje en negatief
toekomstperspectief van de uitstap wordt
de Britten steeds
duidelijker. De
ontstellend lichtzinnige Britse regering
heeft de bevolking
in de aanloop naar het referendum een
rad voor de ogen gedraaid. Vanuit
de Labour-oppositie
gaan steeds
meer stemmen op om het
uittredingsakkoord van de conservatieve
minderheidsregering te onderwerpen aan
een tweede referendum.
Het
America First van Trump zaait twijfel over de duurzaamheid van
het Westers model dat steunt op vrije markten, democratie en
liberalisme. Autoritaire
regimes dreigen
de
spelregels te herschrijven. In
het kader van het one belt,
one road project
dat China moet verbinden met Europa investeert
de
opkomende
grootmacht
in
een
hogesnelheidslijn
tussen Boedapest en Belgrado en
een goederenlijn
tussen
Piraeus
en
Boedapest.
Zo
koopt China
via
geo-economische investeringen goodwill en bouwt
zijn
informele
macht uit. Asian values
kunnen de Westerse
mensenrechten
infiltreren, maar
de
vraag is of die vandaag nog wel zo ‘universeel’
zijn.
Steeds
vaker zullen externe mogendheden geo-economische of zelfs
geostrategische activiteiten in de Europese
voortuin ontwikkelen. De
daarmee
gepaard gaande twijfel
over het Amerikaanse veiligheidsengagement leidt tot het inzicht
dat Europa zijn veiligheidsproblemen zelf zal moeten aanpakken. De
Amerikaanse geostrategische belangen in Eurazië lopen immers
lang niet
altijd meer
parallel met de Europese. Het
besef groeit dat Europa
de bakens zal moeten verzetten.
De
wereld beleeft een nieuwe wapenwedloop. De VS beseft
dat het economisch wordt ingehaald door China en rekent
op zijn militaire
superioriteit
om zijn
leidende positie in de wereld te handhaven. Washington zet
Zuid-Korea onder druk om meer en gesofisticeerder wapentuig aan te
kopen. Dat moet niet enkel
dienen als afschrikking tegen Noord-Korea, maar past
ook binnen de rivaliteit met China.
Als reactie op de dreiging
van Noord-Korea en
machtsprojectie van
China herbewapent Japan.
Om het evenwicht te bewaren
moeten Peking en Moskou wel
reageren en hun militaire
afschrikking verder
opvoeren.
Tenslotte
de problemen in het
Midden-Oosten. Die
zijn in de visie van
Criekelmans in belangrijke
mate te herleiden tot de
rivaliteit tussen Saoedi-Arabië
en Iran. Een gasproducent
als Iran heeft
de toekomst. Vandaar dat
Riyad denkt met gigantische
investeringen
in bewapening Iran
te kunnen blokkeren.
De VS steunt
de Saoedi’s, Europa wil
eerder samenwerken met
Teheran. Een stabiel
Midden-Oosten is nog niet in zicht.
Sergey
Lavrov
De
Russische buitenlandminister bekreunt zich vooral over de huidige
wereldorde. Het concept van een multipolaire wereld werd
geïntroduceerd door Russisch buitenlandminister Yevgeny Primakov
(1996-1998),
die ook het initiatief nam tot het Rusland-India-China
(RIC) collectief
dat na de toetreding van Brazilië en Zuid-Afrika uitgroeide tot de
BRICS. De
trend naar een
polycentrische wereldorde
kreeg een vervolg met de
oprichting van de G20, waarmee het Westen het
economisch belang, financiële macht en politieke invloed van de
nieuwe groeipolen erkende.
Tegenover
het door de VS geïnitieerde Trans-Pacific
Project (TPP) dat
zich beperkte tot 12 leden (China
en
Rusland werden geweerd) maar
waar Trump zich vlak
na zijn aantreden uit
terugtrok stelt Rusland een samenwerkingsverband voor tussen de
Euraziatische
Economische Unie,
de
Shanghai-samenwerkingsorganisatie
en
ASEAN.
Ook
de Europese Unie is uitgenodigd om
toe te treden.
Samenwerken
in
zo’n pan-continentaal groot-Euraziatisch project en
niemand uitsluiten, zo
ziet Rusland
de
wereldorde zich ontwikkelen.
De
Russisch-Amerikaanse relatie blijft een punt van zorg. Dat
RT
wordt geviseerd door de VS, maar
ook door Frankrijk,
staat haaks op journalistieke
principes en de vrijheid van meningsuiting. Rusland gelooft niet in
een lik-op-stukbeleid beleid. Het
land gelooft
in reciprociteit en diplomatie. Het
deelt
geen straffen uit, maar
toont de wereld hoe achterhaald en dom bij voorbeeld de houding van
Oekraïne is dat alle Russische media verbiedt. In
plaats van de duimschroeven aan te draaien stuurt
Rusland
aan
op ontspanning en internationaal overleg.
Komt
er oorlog op het
Koreaans schiereiland?
Alle
expert waarschuwen voor
de catastrofale
gevolgen. De
kans is niet onbestaande: een
menselijke of technische fout kan
de vlam in de plan doen
slaan. Maar rond
een poging tot dialoog moet de VS Rusland niet opnieuw voor schut
zetten: zeggen dat er tot voorjaar 2018 onderhandeld kan worden want
geen oefeningen gepland, en
dan zowel in oktober en
november ijskoud
aanvalsoefeningen
uitvoeren. Pyongyang gaf
forfait op de oktober-oefeningen, maar voerde
na de
november-oefeningen zijn
intercontinentale
raketproef uit.
Dialoog
blijft de
enige begaanbare weg. De
maximaal opgevoerde
sancties werken niet.
Een totale blokkade
rond Noord-Korea wordt
overwogen maar
dat is in het
internationaal recht een oorlogsdaad die een militair antwoord
rechtvaardigt. Rusland
en China zullen zo’n blokkade dus verwerpen.
Ook
in Syrië speelt
de VS dubbel spel. Men zegt al-Nusra te bestrijden maar doet dat
mondjesmaat.
Als het er op aankomt neemt men dit
Al
Qaida filiaal
in
bescherming en organiseert men hun repatriëring uit
de oorlogszone.
Tegelijk blijft de VS militair aanwezig in West-Syrie, naar verluidt
met 10 militaire basissen. Blijkbaar wil de VS nog altijd Assad van
de macht verdrijven en
wordt
al-Nusra
daarvoor ingezet.
Terwijl Rusland zijn nek uitsteekt voor vredesonderhandelingen doet
de VS er alles aan om die te dwarsbomen. Met
zijn dubbel spel zet de
VS ook
Staffan
de Mistura, speciaal
VN-gezant voor Syrië, die het
vredesproces
in
Genève coördineert,
voor schut. Zo komt ook dat proces niet tot een goed einde.
Ko
Colijn
Het
komt tot een confrontatie tussen de
VS
en Iran. Trump
wil af van de
nucleaire deal. Dat
wordt moeilijk nu Iran
zich daar stipt aan
houdt.
Een
initiatief van Trump
brengt
hem
in conflict met
de EU, China en Rusland. De EU schuift naar rechts, maar
Merkel brengt een
SPD-CDU
coalitie op
de been die
links georiënteerde
concepten
in
de EU overeind
wil houden.
Dat
zorgt
voor aanhoudende malaise
in de EU. Trump
denkt dat bilaterale akkoorden America
First
in de kaart spelen. Zijn besluit om Amerikaanse bedrijven exclusieve
belastingvoordelen te geven brengt hem in conflict met de EU en de
WTO.
Eind
maart 2019 verlaat het VK de EU. De Britten denken nog altijd tijdig
een Brexitakkoord te kunnen sluiten. Dat lukt niet. De Britten
blijven hardnekkig aansturen op een pijnloze deal. Dat die er niet
inzit zullen ze te laat ervaren. Brexit kost het VK nu al £300
miljoen per week. De Britten denken daar compensatie voor te kunnen
onderhandelen, maar komen van een koude kermis thuis. De deal zal wel
stranden op de onmogelijke Noord-Ierland - Ierland-kwestie. Van de
gevolgen van een mislukking wordt het VK noch de EU beter.
Trump
komt
in 2018 in aanvaring met Rusland over nucleaire bewapening, oude
verdragen die niet worden nageleefd, een aanwakkerende wapenwedloop
aan de rand van Europa. Intussen
nemen de wederzijdse spionage
en cyberaanvallen op
infrastructuur
toe.
De nieuwe Amerikaanse
Veiligheidsstrategie
bestempelt
Rusland
en China als
‘global
competitors’
en ‘revionisten’. De
Koude
Oorlog keert
terug.
Louise
Fresco
Er
is geen groter geopolitiek probleem dan de Afrikaanse bevolkingsgroei
(1,2 miljard nu, 4 miljard in 2100). Het werelddeel heeft dringend
nood aan grootschalige investeringen in modernisering en
industrialisering. Locale voedselproductie, banen en inkomen per
hoofd: daar moet drastisch aan worden gewerkt. Gebeurt dat niet, dan
gaan de sluizen voor migratie volledig open. Zo’n braindrain is
voor Afrika desastreus en stelt Europa voor een onmogelijke opgave.
Vandaag
loopt China als investeerder in Afrika voorop. Dat past binnen het
Chinese one
belt,
one
road,
het
nieuwe
Zijderoute-project,
dat China
moet ontsluiten.
Afrikaanse leiders nemen
ook zelf initiatieven om Chinese investeringen aan te trekken en
steunen China in
internationale fora, mede uit ongenoegen over een te moralistische
Europese houding. Angola, Ghana, Senegal, Marokko, Ivoorkust en
Ethiopië zijn de
Afrikaanse groeipolen.
Europa lijkt hier
de boot te gaan missen.
De
issues in geopolitiek perspectief
Eerst
en vooral het Israel-Palestina conflict. Het feit dat dit issue niet
aan bod kwam is opmerkelijk en verontrustend. De Amerikaanse
erkenning van Jeruzalem als hoofdstad van Israel is de doodsteek voor
het vredesproces. Bij Moslims in het Midden-Oosten en daarbuiten zet
die erkenning veel kwaad bloed, wat zich niet enkel keert tegen de
VS, maar tegen het Westen in het algemeen. Dat heeft de stichting van
de Joodse staat immers mogelijk gemaakt en niets gedaan aan de
daarmee gepaard gaande onderdrukking van de Palestijnen.
Het
Amerikaanse initiatief doet niets aan het probleem van de
Palestijnen, zowel op de bezette Westelijke Jordaanoever en in de
hermetisch afgesloten Gazastrook, als in Israel zelf. Die zijn
verstoken van de meest elementaire rechten. Hier rust een grote
verantwoordelijkheid voor de Europese Unie. Die kan zich niet langer
verschuilen achter het argument dat de oplossing ligt in
onderhandelingen tussen (ongelijke) partijen. Het internationaal
recht moet niet wijken voor het recht van de sterkste. Europa moet
Israel de wacht aanzeggen. Ondubbelzinnig, en met één stem. Weet
Europa zich in 2018 te onttrekken aan de Israellobby?
Dan
de EU. Het VK zal uiteindelijk wel eieren voor zijn geld kiezen en
voortaan een deuntje lager moeten zingen in de EU. Migratie mag dan
het issue zijn dat Europa verdeelt, maar dat is helemaal niet nodig.
De EU moet een uniform immigratiebeleid formuleren, komaf maken met
de verplichte herverdeling, de opvang begroten en de kosten verdelen
over de lidstaten. Wie geen of te weinig migranten opneemt moet
lidstaten die dat wel doen subsidiëren. De EU moet resoluut af van
rechtstreekse of onrechtstreekse steun aan militaire interventies in
derde landen die aan de basis liggen van de vluchtelingenstroom,
eerlijker handelsovereenkomsten sluiten, exportsubsidies op
landbouwproducten afschaffen, en investeren in derde landen, zie de
analyse van Louise Fresco.
Voor
wat de wereldorde en ons huidig model
betreft, niets is
onveranderlijk. Europa
moet de bakens verzetten. In plaats van zich tegen de verandering te
verzetten moet het kiezen voor ‘if you can’t beat them, join
them’. Door met de stroom mee te gaan kan de verandering mee
bestuurd en beïnvloed worden, en kunnen de scherpste
kantjes van de Asian
values worden
afgevijld. Dat levert
ook ongekende economische opportuniteiten op: een Chinese markt met
meer dan een miljard consumenten gaat voor het eerst volledig open
voor Europese goederen en diensten.
Nu
Europa niet langer blindelings kan rekenen op de NAVO moet het ‘if
you can’t beat them, join them’ principe
ook gelden voor de Europese veiligheidsproblematiek. Rusland is een
tijdje waarnemer geweest bij de NAVO, tot de organisatie de
belofte aan
Gorbatsjov dat de NAVO zich niet naar het oosten zou uitbreiden met
voeten trad. Europa moet
zich losmaken van de VS,
de Amerikaanse bases en
Amerikaanse kernwapens moeten weg uit Europa. Europa moet denken
aan een Europese verdragsorganisatie en de blik naar het oosten
verleggen. Waarom zou Rusland niet tot die verdragsorganisatie kunnen
toetreden? Waarom niet tot de Europese Unie?
In
het Midden-Oosten moet Europa kiezen voor respect voor het
zelfbeschikkingsrecht van landen, maar wel de mensenrechten
verdedigen. Wapenleveringen
gaan
liefst naar democratieën en moeten
in
ieder geval aan nauwe
uniforme
criteria
worden onderworpen.
Geen
land wordt buitengesloten, het overlegmodel staat bovenaan. En Europa
moet het voortouw nemen om de internationale overlegorganisaties te
reorganiseren en aan te passen aan de hedendaagse machtsverhoudingen.
Landen als Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk die als permanent lid
van de Veiligheidsraad het lot van menig groter land kunnen bepalen
zullen een toontje lager moeten zingen.
Wordt
2018 meer van hetzelfde, of breekt in dossiers het gezonde verstand
door?
Posts
