zondag 24 juli 2016

Trekt het Westen in het Turkse debacle aan het kortste eind?




Turkije trekt zich terug uit het Atlantisch systeem. Al voor de mislukte coup wilde de regering het roer omgooien: nieuwe betrekkingen met Damascus en Cairo, verzoening met Rusland. Dat ligt aan de basis van de couppoging en aan de paniek binnen de NAVO. De koerswijziging heeft zijn weerslag op onze relatie met Syrië, China, Rusland, Iran en zo voort, met ingrijpende geopolitieke consequenties.

Dat zei Yunus Soner, vice-voorzitter van de Turkse Arbeiderspartij, op 22 juli in CrossTalk op de Engelstalige Russische satellietzender RT. De rol van de NAVO in Syrië is binnenkort uitgespeeld. Rusland en Turkije zullen er alles aan doen om snel een einde te maken aan de oorlog, ISIS verliest in Syrië steeds meer terrein. Overleg met Assad moet leiden tot een oplossing voor het Koerdische vraagstuk, het grote pijnpunt voor Turkije. En Russisch aardgas gaat over Turks grondgebied naar Europa. Zo profiteert ook het door de EU uitgeklede Griekenland. Voor president Putin, die zich niet heeft laten verleiden om militair terug te slaan nadat Turkije een van zijn gevechtsvliegtuigen had neergehaald, is een glansrol weggelegd. De hardnekkige pogingen van het Westen om Rusland te isoleren zijn mislukt.

De betekenis van het Gulen netwerk

Wat er nu eigenlijk op 15 juli precies in Turkije is gebeurd blijft in de media toch wat in nevelen gehuld. Die hameren enorm op de omvangrijke zuiveringen die Erdogan doorvoert, terwijl een generaal die nota bene onder Erdogan onterecht voor landverraad werd veroordeeld die gerechtvaardigd vindt. De pers meldt wel Erdogan's beschuldiging aan het adres van de in de VS woonachtige Turkse imam Fetullah Gulen, maar geeft mondjesmaat uitleg over wat de beweging van Gulen betekent. In ieder geval moet men al zoeken naar informatie over Gulen's banden met de CIA, de tentakels van zijn beweging in tal van Turkse overheidsinstanties, zijn financiële netwerken en zijn connecties met zowat elke hoek van de Moslimwereld.

Volgens politiek analist Osman Softic hebben aanhangers van Gulen zich genesteld in essentiële Turkse overheidsorganisaties als leger, politie, geheime dienst, rechterlijke macht, Openbaar Ministerie en onderwijsinstellingen. Die vormen daarmee een potentiële vijfde colonne die door een buitenlandse mogendheid kan worden ingezet om het land te destabiliseren en zelfs de regering-Erdogan omver te werpen. Voormalig CIA-medewerker Graham Fuller geeft impliciet toe dat de Gulen-beweging een maatschappelijke organisatie is die kan worden gebruikt als wapen tegen een al te kritische NAVO bondgenoot.

Het Gulen-netwerk mikt niet enkel op Turkije. Het miljardenimperium baat een netwerk van privéscholen uit over heel de wereld. Het stuurt een politiek lobbynetwerk aan dat zich uitstrekt van Washington tot Centraal Azië. En als we de vroegere topman van de Turkse geheime dienst Osman Nuri Gundes mogen geloven functioneerden in de 90er jaren de Gulen-scholen in Kyrgyzstan en Uzbekistan als dekmantel voor tenminste 130 CIA agenten. Dat is toch een tegenstander van formaat, die zich aan elke vorm van democratisch rekenschap onttrekt. De VS zal Gulen nooit aan Turkije uitleveren, daarvoor is de man en te belangrijke troef.

In de coup herkent men de hand van de CIA

Terwijl Gulen zegt dat Erdogan de coup zelf heeft bekokstoofd zwijgen de klassieke media over de mogelijkheid dat de VS de coup heeft gesponsord. In 2014 was ex-CIA-medewerker en VS-ambassadeur in Turkije Morton Abramowitz co-auteur van een venijnig opiniestuk in de Washington Post. “Erdogan brengt de democratie om zeep. Dat is een probleem voor de Turken en voor het bondgenootschap. Blijven zwijgen zet de stabiliteit van Turkije op het spel”, aldus de auteurs. Dat was ei zo na een oproep om Erdogan omver te werpen. Voor de VS is een “onstabiel land” synoniem aan ongehoorzaam, onhandelbaar”. En Obama maakt er geen geheim van: soms moeten we landen die niet doen wat wij willen de arm omdraaien.

De VS heeft het wel gehad met Erdogan. Zijn schandelijkste misstap was het aanbieden van excuses voor het neerschieten van het Russisch gevechtsvliegtuig. Maar de echte pijn zit hem in zijn politieke heroriëntatie op Rusland, China en opkomende niet-gebonden landen. In de ogen van de VS was de eigenzinnige Erdogan niet aan zijn proefstuk toe. Denk aan de deal rond Turkish Stream, de beslissing om Chinese raketsystemen aan te kopen (waar Erdogan later op terugkwam), de voordelige deal met Rusland voor de bouw van kernreactoren. Erdogan bleek een onbetrouwbare bondgenoot. Hij moest dus “weg”, waarbij het netwerk van Gulen nuttige diensten kon bewijzen.

Blijkbaar hebben de coupplegers belangrijke steun gekregen uit de luchtmachtbasis in Incirlik, waar 2.500 Amerikaanse militairen zijn gelegerd. De Turkse F-16's die boven Istanbul en Ankara raasden werden in de lucht bijgetankt vanuit Incirlik. Incirlik was dus een belangrijke operationele basis voor de coup, van waaruit men mogelijk ook kon rekenen op Amerikaanse militaire en CIA-steun. De basis huisvest immers zowel de Amerikaanse drone-operaties in Syrië en Irak, en is een draaischijf in in het Amerikaanse extraordinary renditionprogramma. Bovendien was de zeggenschap over Incirlik al geruime tijd een twistpunt tussen Turkije en de VS.

De geopolitieke implicaties

De recente ontwikkelingen hebben een proces op gang gezet waarbij Turkije zich losmaakt uit de Westerse invloedssfeer en aansluiting zoekt bij Rusland en China. Concreet betekent dat: toetreding tot de BRICS, de Shanghai- Samenwerkingsorganisatie (SSO) waar Turkije sinds juni 2012 al 'dialoog partner' van is, de Aziatische Infrastructuurinvesteringsbank (AIIB), en het ambitieuze Chinese One Belt One Road project, de nieuwe Zijderoute die China’s internationale positie moet versterken en is bedoeld als antwoord op de Amerikaanse aanwezigheid in Azië (pivot to Asia) en het Trans-Pacific Partnership (TPP). Allemaal zaken die indruisen tegen de Amerikaanse belangen.

De toenadering tussen Rusland en Turkije ontlokte zuur commentaar in Foreign Affairs. The National Interest stelt zich de vraag of de NAVO terminal ziek is, niet vanwege het Turkije van Erdogan maar door het optreden van presidentskandidaat Donald Trump! En in een hoofdredactioneel opiniestuk ziet het normaal zo serieuze Nederlandse Financiële Dagblad liever een “junta van verlichte, seculiere kemalisten” dan “[de] gekozen dictator [Erdogan], die een mislukte coup aangrijpt om zijn greep op Turkije te verstevigen en de samenleving een godsdienstiger karakter te geven”.

Men moet er niet aan twijfelen dat de VS Erdogan zwaar onder druk zal zetten, maar dat Erdogan zwicht lijkt uitgesloten. Men moet dus rekening houden met een tweede couppoging. De inzet voor het Westen is bijzonder hoog. Een NAVO zonder Turkije betekent een enorme verzwakking van de alliantie en het failliet van de agressieve Ruslandpolitiek. Daartegenover staat de kans op een snel einde van de oorlog in Syrië en de vluchtelingenstroom naar Europa.

Het Westers bondgenootschap lijkt zwaar te moeten incasseren, de strategische planners in Washington hebben wat om over na te denken.

maandag 4 juli 2016

Het Israël-Palestina conflict, ondergesneeuwd onder de grote wereldproblemen van vandaag?




De wereldproblemen van vandaag leiden de aandacht af van de Israëlische bezetting van Palestina en de opsluiting van 2 miljoen Palestijnen in Gaza. De alternatieve media moeten voor een radicaal gewijzigde publieke opinie zorgen die machthebbers in Washington aanzet Israël tot de orde te roepen.

De nog altijd aanslepende financiële crisis. De groeiende inkomensongelijkheid. De aanhoudende globalisering met zijn gevolgen voor de werkgelegenheid. De uitholling van de sociale zekerheid. Het democratisch deficit. De lippendienst aan de klimaatcrisis. De voortdurende rivaliteit tussen grote mogendheden. De continue oorlogen. De vluchtelingencrisis. En recent Brexit die de EU op zijn grondvesten doet schudden. Het zijn allemaal fenomenen die ons danig bezighouden, maar de aandacht afleiden voor een andere crisis: de 50 jaar aanslepende Israëlische bezetting van Palestina.

Alle verkiezingsbeloftes ten spijt heeft de Amerikaanse president Obama in bijna acht jaar tijd geen doorbraak kunnen afdwingen in het Israël-Palestina conflict. Tijdens zijn presidentschap is het aantal kolonisten op de Westelijke Jordaanoever met 25% toegenomen rot ruim een half miljoen, waarmee de kans op een leefbare staat voor de Palestijnen steeds verder verkleint. Bij zijn aantreden heeft Obama dan wel geëist dat er een eind moest komen aan de bezetting, hij heeft de politieke moed gemist om die eis hard te maken.

Nu Israël dus vaststelt dat het de Amerikaanse eisen straffeloos naast zich neer kan leggen heeft het er een gewoonte van gemaakt om Obama's rode lijnen te overtreden, en heeft de terechtwijzingen van Washington voor lief genomen. Na dit jarenlange tandenloze beleid geeft de VS toe geen enkel idee meer te hebben wat men nog aan het Israël-Palestina conflict kan doen. Blijkbaar is het Witte Huis ook niet bereid andere initiatieven een kans te geven, zoals een Franse resolutie in de Veiligheidsraad gericht op internationale diplomatie.

Intussen kijken we terug op de bloedige Israëlische aanvallen op Gaza van jaarwisseling 2008-2009 (Cast Lead; 1300 Palestijnse doden), november 2012 (Pillar of Defence, 160 doden), en zomer 2014 (Protective Edge; 2100 doden), telkens na uitgelokte Palestijnse raketaanvallen. De wurgende blokkade van Gaza gaat zijn tiende jaar in, een hele Palestijnse generatie groeit op in de grootste openluchtgevangenis ter wereld.

Volgens een onderzoek onder ruim 5600 Israëli's door het Pew Research Centre vindt bijna 80% van de Joodse Israëli's dat Joden in Israël recht hebben op een voorkeursbehandeling. Voor bijna de helft moeten de Palestijnen worden uitgewezen. Eén op de vijf is zelfs sterk voor wat neerkomt op etnische zuivering. Daarbij gaat het vooral om ultraorthodoxe Joden, Russisch sprekenden, en mensen met een middelbare of lagere opleiding. Ook blijken alle religieuze en etnische groepen alle hoop op een tweestatenoplossing te hebben verloren.

Een groeiend aantal topmensen uit geheime dienst of leger laat een ander geluid horen. Zo zei generaal-majoor Yair Golan bij een Holocaust herdenking: “De Holocaust moet ons aanzetten ons gedrag jegens anderen te heroverwegen. Het is ó zo gemakkelijk om je als een beest te gedragen, blijk te geven van moreel verderf en schijnheiligheid. Op een dag als vandaag is het gepast na te denken over ons vermogen om op te treden tegen intolerantie en geweld.” Blijkbaar doelde de generaal-majoor op het geval van sergeant Elor Azaria die een gewonde, ongewapende Palestijn doodschoot. Dat de sergeant doodslag ten laste werd gelegd zorgde voor veel tumult in Israël.

Hoezeer de VS een aanfluiting maakt van zijn “bemiddelingspogingen” in het Israël-Palestina conflict blijkt nog eens uit de uitzending van 13 mei 2016 van het programma Head to Head van de Arabische TV-zender Al Jazeera. De scherpe maar altijd correcte Britse journalist Mehdi Hasan, ondersteund door een panel bestaande uit de Palestijnse activiste Ghada Karmi, de Britse journaliste Rachel Shabi en de Britse Israël lobbyist Alan Johnson, legt in de Oxford Union de Amerikaanse diplomaat Martin Indyk op de rooster. Hierboven een video van de uitzending. Let op hoe Indyk op 7:45 met “Come on, Mehdi” in het nauw komt.

In 2009, tijdens Cast Lead, werd Indyk al eens op de rooster gelegd op Democracy Now. Indyk voelde zich “overvallen” door de Amerikaanse politicoloog Norman Finkelstein. Die verwijt Indyk voortdurend oorzaak en gevolg om te draaien, en weet perfect uit te leggen dat Hamas raketten afschoot nadat Israël het bestand had geschonden. Israël wilde zijn militaire slagkracht tonen. Hamas had laten weten een diplomatieke oplossing te willen op basis van de grenzen van juni 1967 en zich daarmee aan te sluiten bij de internationale consensus. De Israëlische aanval was er dus tevens op gericht om Hamas uit te schakelen en daarmee dit vredesoffensief, aldus Finkelstein.

Voor de befaamde Amerikaanse professor Noam Chomsky is het Israëlische optreden in de bezette Palestijnse gebieden erger dan apartheid. Zuid-Afrika had de zwarte bevolking nodig als werkvolk, de Israëli's zitten met de Palestijnen verlegen, zij moeten opkrassen of worden opgesloten. En het zijn geen Israëlische maar Amerikaanse gevechtsvliegtuigen met Israëlische piloten die weerloze doelwitten in Gaza aanvallen met Amerikaanse high-tech munitie, puur sadisme onder de dekmantel van compassie, aldus Chomsky.

In hun boekOn Palestine” zijn de Israëlische historicus Ilan Pappé en professor Chomsky het eens dat het vredesproces een schijnvertoning is geweest die Israël heeft uitgebuit om de kolonisatie van de Westelijke Jordaanoever voort te zetten. Maar over een oplossing verschillen zij van mening: Chomsky ziet die in het tweestatenmodel, Pappé in een situatie waarin iedereen, inclusief de Palestijnse vluchtelingen, gelijke rechten heeft. Pappé is voorstander van een boycot van Israël, Chomsky heeft daar bedenkingen bij en hoopt dat de alternatieve media een radicaal gewijzigde publieke opinie teweeg kunnen brengen.

Op een moment waarop in Israël de meest extreem rechtse regering aan de macht is en in Amerika de presidentskandidaten met elkaar wedijveren wie het meest achter Israël staat is een oplossing voor het conflict nog niet in zicht. Het meest kansrijk lijkt een bottom up beweging, waarin een gewijzigde publieke opinie de machthebbers in Washington aanzet Israël tot de orde te roepen.