dinsdag 17 februari 2015

Minsk-2, het bestand in Oekraïne. Wat nu?


President of Russia Vladimir Putin, President of France Francois Hollande, Federal Chancellor of Germany Angela Merkel, President of Ukraine Petro Poroshenko at the talks in the Normandy format. Photo: RIA Novosti


Minsk-2 is enkel een bestand. Er moeten politieke knopen worden doorgehakt. Oekraïne moet economisch op de been worden geholpen. Het land moet een niet-gebonden status krijgen, het oosten een vergaande autonomie verlenen. De Krim is verloren.

De wapens mogen dan - behalve in Debaltsevo - zwijgen, veel meer heeft Minsk-2 niet opgeleverd. Het prijskaartje voor Oekraïne aan de Duitse realpolitik is niet mis. Dat het Westen niet bereid was een gewapend conflict te riskeren voor Oekraïne was al bekend. Maar nu heeft het Westen zich blijkbaar ook neergelegd bij een opdeling van het land. Na de Krim verliest Oekraïne dus ook de gebieden in het oosten. De Duitse onderhandelaars mogen nog zo hard roepen dat een nieuwe Yalta-conferentie die Oekraïne opdeelt tussen het Westen en Rusland er niet inzit, de werkelijkheid is dat de bestandslijn een regio bestuurd door Kiev scheidt van een gebied waar Rusland invloed uitoefent. Een weg terug is er niet.

Intussen zijn de Russische president Poetin, de Duitse bondskanselier Merkel en de Oekraïense president Poroshenko ook concrete stappen overeengekomen voor toezicht door OSCE-waarnemers op de naleving van het bestand in Oost-Oekraïne, zo liet een Duitse regeringsfunctionaris het persagentschap Reuters weten. Maar tegelijk legde de EU Rusland aanvullende sancties op. Op de EU-Newsroom treft men een speciale pagina aan over het verloop van de sancties op Rusland, die “de EU heeft opgelegd als antwoord op de illegale annexatie van de Krim en de opzettelijke destabilisering van een soeverein buurland.” Zoals te verwachten geen woord over de door de VS en de EU - met Duitsland voorop - gesponsorde coup van februari 2014 waarbij een democratisch verkozen president uit het zadel werd gelicht.

Voor Moskou schaden de nieuwe sancties de kans op een oplossing van het conflict

“Moskou is verbijsterd over de beslissing van de EU om de sancties uit te breiden,” zo liet het Russische ministerie van buitenlandse Zaken in een verklaring weten. Die schaadt de kans op een oplossing voor het interne conflict in Oekraïne en wordt vanzelfsprekend beantwoord door tegensancties, aldus het ministerie. Maar deze verklaring is enkel voor buitenlandse consumptie. Niemand in Rusland gelooft dat de sancties van het Westen worden opgeheven. De consensus is dat het Russische optreden rond de Krim en de Donbass slechts een voorwendsel is voor de sancties. De werkelijke reden is wat de Russen het “proces van soevereinisatie” noemen, het feit dat Rusland weer terug is op het wereldtoneel en zich openlijk verzet tegen het Westen.

De sancties van het Westen hebben niet het beoogde effect. Rusland verandert zijn gedrag niet. Moskou’s antwoord is tweeledig: verleg het zwaartepunt van de economische betrekkingen weg van het Westen en maak Rusland minder afhankelijk van de export van olie en de import van consumptiegoederen en technologie. De EU schiet dus in eigen voet. De sancties ten spijt, Poetin’s populariteit blijft op recordhoogte. Geen Rus die hem de sancties en de daaruit resulterende ontberingen verwijt. De bevolking begrijpt waarom Poetin door het Westen wordt gehaat. En de consensus is dat de huidige Russische kwetsbaarheid voortvloeit uit vroegere structurele beleidsfouten die nu worden gecorrigeerd. En er is geen Rus die meent dat de terugkeer van de Krim naar Rusland of de steun voor Novorussia fout waren of verkeerd uitgevoerd. De bevolking schaart zich achter zijn leider.

Merkel lijkt stilaan te beseffen dat Moskou niet inbindt

Men moet er niet aan twijfelen dat Merkel vandaag het resultaat van die coup betreurt. Op een moment waarop het Oekraïense leger door de Donbass strijdkrachten smadelijk dreigde te worden verslagen en Oekraïne voor een bankroet stond probeerde zij via gehaaste pendeldiplomatie te redden wat er te redden was. Niet toevallig kwam op het moment waarop een akkoord in Minsk binnen handbereik was het nieuws over een nieuwe financiële injectie voor Oekraïne, die het IMF niet verleent aan een land in oorlog. Merkel lijkt stilaan te beseffen dat Moskou niet inbindt. Oekraïne heeft meer dan 1000 jaar onderdeel uitgemaakt van Rusland. Het land is voor Rusland niet enkel een essentiële handelspartner en leverancier van landbouwproducten, maar ook een onmisbare veiligheidsbuffer. Geen enkele Russische leider blijft passief als zo’n buurland dreigt in het Westerse kamp te belanden. Oekraïne is van vitaal strategisch belang voor Rusland.

Poroshenko legt zich nog altijd niet bij de feiten neer. Hij wordt daarin gesteund door heel wat ervaren Amerikaanse diplomaten, denktanklieden en zelfs de aankomende nieuwe minister van Defensie Ash Carter, die aandringen op $1 miljard militaire steun voor Oekraïne. Het zijn veelal dezelfde lieden die zich destijds sterk maakten voor het opschuiven van de NAVO tot de Russische grens, een ontwikkeling die de relatie met Rusland grondig heeft vergiftigd. Bewapening van Oekraïne schrikt Moskou niet af. Poetin heeft geen agressieve, expansieve ambities. Rusland is een wereldmacht op zijn retour die probeert de internationale invloed die het nog heeft en een bescheiden invloedssfeer rond zijn grenzen te vrijwaren. Moskou is beducht voor Amerika dat overal ter wereld regimewissels bekokstooft, inclusief in buurland Oekraïne, en in staat is dat kunstje ook in Rusland te proberen. Het is eerder sluimerende angst dan meedogenloze ambitie die Rusland’s houding in Oekraïne bepaalt.

Dat Washington zich door Poetin’s reactie op de coup liet verrassen getuigt van opmerkelijke diplomatieke incompetentie

Aan de basis van de Oekraïne-crisis ligt niet een Russisch initiatief, maar de poging van de VS en de EU  om Oekraïne uit de Russische invloedssfeer los te weken. Dat Washington zich door Poetin’s reactie op de coup liet verrassen getuigt van opmerkelijke diplomatieke incompetentie. Het bewapenen van Oekraïne maakt de zaken enkel maar erger. Het helpt Oekraïne niet aan een militaire overwinning. Het wakkert het conflict enkel aan. Het lot van Oekraïne is voor Moskou van veel groter belang dan voor het Westen. Poetin zal voor het realiseren van zijn doelstellingen dus bereid zijn een veel hogere prijs te betalen dan het Westen. De instelling van de Amerikaanse diplomatie is ook niet van aard om de crisis op te lossen. Amerikaanse onderhandelaars zeggen hun tegenstrever doorgaans wat er van hun wordt verwacht en krijgen via arms twisting hun zij. Men moet niet verwachten dat Moskou voor zo’n houding zwicht.

De Oekraïne-crisis kan enkel via echte diplomatie worden opgelost. Merkel en andere Europese leiders denken nog altijd dat Oekraïne in het Westerse kamp kan worden gebracht en Moskou dat moet aanvaarden. Dat is een illusie. Om Oekraïne te redden en de relatie met Rusland te herstellen moet Oekraïne een niet-gebonden status krijgen, als bufferstaat tussen Rusland en de NAVO. Oost en West moeten met vereende krachten de Oekraïense economie redden. Oost-Oekraïne moet weer onder de controle van Kiev komen, maar Donetsk en Luhansk moeten een vergaande vorm van autonomie krijgen. De Krim is na de Westerse poging om NAVO en EU tot aan de Russische grens uit te breiden voor Oekraïne voor goed verloren. Het gezonde verstand moet terugkeren om verdere schade aan Oekraïne en aan de relatie tussen Rusland en het Westen te voorkomen.

woensdag 11 februari 2015

Spelen met vuur?



Debat over Amerikaanse wapens voor Ukraïne en NAVO-expansie tot aan de Russische grens.



Terwijl de oorlog in Oekraïne voortwoekert liet president Obama afgelopen maandag weten dat hij het bewapenen van het Oekraïense leger tegen de door Rusland gesteunde rebellen niet uitsluit. Na haar overleg met de Amerikaanse president in het Witte Huis herhaalde de Duitse Kanselier Angela Merkel haar verzet tegen het bewapenen van Oekraïne. Er is geen militaire oplossing voor het conflict, aldus Merkel.

Vandaag zou Merkel in Minsk rond de tafel gaan met de leiders van Rusland, Oekraïne en Frankrijk in een poging een einde te maken aan de crisis die het afgelopen jaar duizenden doden heeft gekost en 1,5 miljoen mensen op de vlucht gejaagd.

Moeten de VS een actievere rol spelen in het conflict door Oekraïne te bewapenen?

Amy Goodman en Aaron Maté van Democracy Now! gaan over dit thema in debat met Charles Wald, voormalig 4-sterren luchtmachtgeneraal en plaatsvervangend commandant van het Amerikaanse Europe Command, en John Mearsheimer, hoogleraar politieke wetenschappen aan de Universiteit van Chicago.

Zoals te verwachten redeneert de generaal vanuit traditioneel machtsdenken: Oekraïne moet zich kunnen verdedigen tegen de Russische agressie”, “het Russische leger” moet weg uit Oost-Oekraïne en Poetin moet worden gedwongen zijn houding te veranderen. De professor daarentegen sluit elke militaire oplossing uit, wijst op de historische context van het conflict en het feit dat de problemen door het optreden van de VS zijn veroorzaakt. Het betoog van de professor blijkt de generaal op de zenuwen te werken, die laat weten niet te zitten wachten op “een lesje geschiedenis.”

Van het debat is een transcriptie in het Engels beschikbaar op Democracy Now!

vrijdag 23 januari 2015

Russia and US end collaboration on nuclear disarmament


By Clara Weiss


Photo courtesy The Clyde Fitch Report

Russia and the United States ended their collaboration in the disposal of nuclear waste in mid-December, according to a report in the Boston Globe on Monday. After the US, Russia is the second largest nuclear power in the world. Together Washington and Moscow own 90 percent of global nuclear weapons.

Within the framework of nuclear disarmament treaties, which came into force in the early 1990s, the US and Russia had agreed that American specialists would assist with the securing and destruction of nuclear weapons and materials so that they were not sold or passed on to terrorists.

According to the Globe report, the US has spent $2 billion to date on the so-called cooperative threat reduction programme, and had planned a further $100 million for this year. “Since the cooperative agreement began, US experts have helped destroy hundreds of weapons and nuclear-powered submarines, pay workers’ salaries, install security measures at myriad facilities containing weapons material across Russia and the former Soviet Union, and conduct training programmes for their personnel,” the newspaper wrote.

At a three-day meeting in Moscow in mid-December, the Russians declared that they rejected all further cooperation with the US in the securing and destruction of nuclear weapons. Prior to the Globe report, there had been no official statement about this ending of cooperation.

The newspaper reported that several dozen leading figures had participated on both sides, including officials from the US Energy Department, the Pentagon and the State Department, as well as several Russian military experts and government representatives.

From 1 January, the expansion of security equipment was halted at some of Russia’s seven closed nuclear sites, where large quantities of highly enriched uranium and plutonium are located. The joint securing of 18 civilian nuclear depots, as well as two sites that transform highly enriched uranium into a harmless substance, has been stopped. The construction of hi-tech surveillance systems at 13 nuclear depots and the installation of radiation detectors at Russian ports, airports and border crossings are also at risk.

The ending of cooperation did not come as a surprise. In November, the chairman of the Russian federal agency for nuclear energy, Sergei Kiriyenko, told US government representatives that Russia was not planning any new joint contracts in 2015 for nuclear disarmament.

US government officials expressed their disappointment to the Boston Globe about the ending of cooperation. In reality, the Russian move was predictable and effectively provoked by last year’s aggressive policies on the part of the US and European Union (EU).

The ending of cooperation is above all the result of the provocative actions of US and German imperialism in Ukraine. Washington and Berlin supported a putsch last February that brought a regime to power that not only intends to join NATO, but also has raised the prospect of Ukraine’s nuclear rearmament.

Until the Budapest Agreement of 1994, the world’s third largest nuclear stockpile was in Ukraine. In the Budapest memorandum, the Ukraine government promised to relinquish all nuclear weapons. In exchange, the US, Russia, Britain, France, China and Germany guaranteed the borders of Ukraine at the time.

The announcement of the ending of cooperation in nuclear disarmament reflects extreme military tensions. In the face of a civil war in Ukraine and NATO’s rearming against Russia, the Kremlin is signalling that it no longer trusts American specialists with the checking and destruction of nuclear weapons.

The nuclear disarmament New START treaty, which came into force at the beginning of 2011, will still apply. According to the Stockholm-based peace research institute SIPRI, however, the US and Russia disarmed much more slowly between 2013 and 2014 than they had done between 2012 and 2013.

According to the report, the US had reduced its total number of warheads by 400 to 7,300. Of these, 1,900 are ready to be deployed. In Russia, the total fell by 500 to 8,000, of which 1,600 are ready for deployment. According to New START, each country is expected to reduce its strategic nuclear weapons to 1,550. SIPRI expert Phillip Schell told German news channel NTV, “It is relatively clear that this has nothing to do with a genuine process of disarmament.”

Shortly before the final ratification of the treaty in 2011, cables released by WikiLeaks exposed
plans for war by NATO against Russia.

Both Russia and the US are once again rearming their nuclear arsenals, although the US invests by far the largest sums of money in its nuclear weapons programme. As the New York Times reported in November 2014, the Obama administration plans to begin the investment of what will eventually amount to $1.1 trillion in nuclear weapons over the coming three decades. $350 billion is to be used up in the coming 10 years alone.

In addition, the US published a
military blueprint at the end of 2014, outlining US preparations for military interventions around the globe, as well as for a third world war.

In contrast to the United States, Russia is not an imperialist country. It functions chiefly as a supplier of energy to the world market and as a sales market for global concerns. The total value of all Russian shares was put at $531 billion in November, above all due to western sanctions. This is less than one US company alone, Apple, with a share value of $620 billion.

But precisely because of Russia’s economic and political weakness, the Kremlin sees nuclear weapons as the only possibility of strengthening its position in negotiations with the imperialist powers and preparing for a potential war with NATO member states.

In this context, the cancelling of the agreement on disarming Russian nuclear weapons is a further sign of the growing danger of a war between the two nuclear powers, the US and Russia.

This article first appeared on World Socialist Web Site (WSWS) on 23 January 2015, and was republished with permission.

maandag 29 december 2014

2014: het jaar van de paradigmaverschuiving in het internationale systeem






“In de strijd om Europa is Angela Merkel de confrontatie met de Russische beer aangegaan. Door Poetin aan te pakken heeft de Duitse bondskanselier Europa verenigd. Zij is de staatsvrouw van het jaar,” zo kopt Guardian columnist Timothy Garton Ash op 22 december. Het contrast met de zienswijze van woordvoerder Vsevolod Chaplin van de Russisch-orthodoxe Kerk tijdens een videoconferentie op 25 december kon niet groter zijn: “Ten koste van eigen levens heeft Rusland door de eeuwen heen een halt toegeroepen aan de wereldambities van Napoleon, Hitler en vandaag die van de VS. Ambities die botsten op ons geweten, op onze kijk op de geschiedenis en op de wil van God." Wie van beide geeft de werkelijkheid beter weer?

Duitsland speelt vandaag in Europa ontegenzeggelijk de eerste viool. Berlijn zorgde dat de Euro werd gered en daarmee het Europese project. Frankrijk, vanouds in tandem met Duitsland, devalueerde tot Duitsland’s Europese rechterhand. Als Europees leider nam Duitsland de relatie met de Verenigde Staten in heroverweging. Daarbij was het NSA-schandaal eerder een voorwendsel dan de oorzaak van de verkoeling in de Duits-Amerikaanse betrekkingen. Tegelijk beraadde men zich op de relatie met Moskou, waarbij Oekraïne als katalysator fungeerde. Dat Duitsland enkel uit “Atlantische discipline” handelt is een misverstand: het is teleurgesteld in het Rusland van na Medvedev. De pragmatische Ostpolitik van Gerhard Schröder en Helmut Kohl heeft plaatsgemaakt vooreen politiek van morele pincipes en geopolitieke belangen.

Maar die politiek lijkt te mislukken. In het Oekraïne-dossier slaagt Merkel er tot haar eigen wanhoop maar niet in Poetin naar haar hand zetten. Aan de vooravond van de G20 in Australië organiseerde zij een bilaterale confrontatie met Poetin. Op de man af vroeg ze hem wat hij precies voor had met Oekraïne en met andere voormalige Sovjetstaten. Maar de meeting verliep niet volgens plan: Poetin herhaalde ijskoud zijn bekende standpunten. Na de ontmoeting in Milaan een maand eerder die enkel “gebroken beloftes” had opgeleverd steeg de frustratie in Berlijn tot ongekende hoogte. Merkel zat op dood spoor. Tientallen telefoontjes tussen de beide leiders ten spijt. Ook buitenlandminister Frank-Walter Steinmeier, lid van de traditioneel pro-Russische SPD, had Moskou niet kunnen overtuigen zich bij het Westen aan te sluiten.

Hoezeer Merkel de plank misslaat blijkt uit de manier waarop zij haar frustratie toonde in een toespraak in Sydney na de mislukte tête-à-tête met Poetin. In ongebruikelijk harde taal beschuldigde zij Rusland het internationaal recht met voeten te treden met “oude opvattingen” gebaseerd op invloedssferen. “Na de verschrikkingen van de twee wereldoorlogen en het einde van de Koude Oorlog staat hiermee de vrede in Europa op losse schroeven," zo klonk het. Voor Merkel is haar aangekondigde “komt tijd, komt raad” geen optie: de situatie in Oekraïne verslechtert zienderogen, en het verzet tegen haar aanpak stijgt. Nieuwe sancties zijn van tafel wegens Europese tegenkanting. Of maart 2015 de bestaande sancties worden verlengd staat om dezelfde reden te bezien. Bovendien moet Merkel afrekenen met groeiend binnenlands verzet tegen haar politiek.

Merkel verkijkt zich compleet op de crisis in Oekraïne. Het gaat niet om een conflict tussen Oekraïne en Rusland. De crisis is het gevolg van een intern Oekraïens conflict uitgelokt door de staatsgreep in februari waar Europa mede debet aan was. De oplossing ligt dus in overleg tussen de strijdende partijen. Rusland ligt niet aan de basis van het conflict en heeft niets te zeggen over de rebellen. Rusland heeft daar wel invloed, maar kan op grond van binnenlandse politieke overwegingen geen overeenkomst sluiten waarbij de rebellen het slachtoffer worden. Dat was de boodschap aan buitenlandminister Steinmeier in Moskou direct na Merkel’s harde taal in Sydney, met verwijzing naar 21 februari 2014, toen onder diens leiding partijen overeenkwamen hun conflict uit te praten, overleg dat nooit heeft plaatsgevonden.

De Duitse bondskanselier staat voor een lastig dilemma. Zij botst op een onvermurwbare Poetin en krijgt Europa in haar nieuwe Ostpolitik niet mee. Tegelijk staat zij onder zware Amerikaanse druk. Na de boete van $9 miljard aan BNP wegens de Franse weigering om de Russische order op Mistral-oorlogsschepen te annuleren werd Merkel er door de Amerikaanse toezichthouder beleefd aan herinnerd dat Deutsche Bank op een derivatenberg van €55 biljoen ($50.000 miljard) zit en haar land dus vooral "ja" moet stemmen tijdens de volgende sanctieronde tegen Rusland. Commerzbank wordt in het vizier genomen wegens ongeoorloofde transacties met Iran en Soedan. Merkel blijft dus hinken op twee gedachten, maar zal door de binnenlandse oppositie worden gedwongen het roer om te gooien, of op te stappen.

Dat het roer om moet past in de nieuwe houding ten opzichte van het Westen die in Duitsland het laatste decennium is gegroeid. Het land verzette zich in 2003 tegen de Irak-oorlog en kant zich sindsdien steeds meer tegen militair ingrijpen. In deze periode groeide het Duitse exportaandeel in het BBP van 33% tot 48%. Die groei kwam vooral van niet-westerse landen. Het is dus niet verwonderlijk dat Duitsland zijn buitenlands beleid steeds meer op zijn economische belangen ging baseren. Groeiend anti-Amerikaans sentiment bij gewone burgers speelde ook een rol bij de evolutie naar een nieuwe buitenlands beleid. Voor veel Duitsers betekende de crisis van 2008 het failliet van het Angelsaksische kapitalisme en een bevestiging van de eigen sociale markteconomie. Dat Duitsland onder deze omstandigheden een eigen koers gaat varen werd in 2011 duidelijk toen het zich onthield in een stemming in de Veiligheidsraad over militair optreden tegen Libië en zich daarmee aansloot bij China en Rusland, tegen Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en de VS.

Duitsland heeft ook de banden met China aangehaald. China is vandaag de 2e grootste Duitse exportmarkt buiten Europa. Voor China is de relatie van strategisch belang: het ziet in Duitsland de spil waar een sterk Europa om draait, een Europa dat het tegen de VS kan opnemen. Hoe sterker de handelsrelaties tussen Duitsland en China, hoe onafhankelijker Duitsland zich zal opstellen ten opzichte van economische dwangmaatregelen tegen China. Zo’n ontwikkeling zou zijn effect op de Europese saamhorigheid en de relatie met de VS niet missen. Duitsland zou veel Europese landen met “aanleunende” economieën aan zich kunnen binden. Verlaat het Verenigd Koninkrijk de EU, dan kan de Unie nog meer de Duitse lijn volgen, vooral die met betrekking tot Rusland en China. Daarmee zou Europa op gespannen voet kunnen komen met de VS, en het Westen een onomkeerbaar schisma ondergaan.

In dat beeld past de economische oorlog van het Westen om Moskou te straffen voor zijn verzet tegen een neokolonialistisch hertekening van het Euraziatisch continent. De opheffing van het Warschaupact en de ontmanteling van de Sovjet-Unie in 15 republieken was voor Washington blijkbaar niet genoeg. Maar China laat Rusland niet economisch wurgen. Het beloofde Moskou alle financiële steun die het nodig heeft, en neemt daarmee het risico op een confrontatie met de VS voor lief. De Chinese valutareserves van $3.89 biljoen ($3.890 miljard) laten Beijing toe om de Russische schulden probleemloos af te lossen.

De komende eeuw wordt niet de Amerikaanse eeuw naar het model van de neoconservatieve denktanks in Washington, maar een Euraziatische eeuw. Met zijn opbod aan roekeloze en agressieve initiatieven lijken de VS hun hand te overspelen. Dat drijft Rusland en China in elkaars armen en doorkruist de toenadering tot China van president Nixon in 1972 die China tot Amerikaans bondgenoot tegen de Sovjet-Unie maakte. Daarmee eindigt de post-1945 wereldorde. Precies wat Poetin’s woordvoerder Dmitry Peskov 17 december bedoelde in zijn interview met Rossiya-24: het jaar 2014 heeft uiteindelijk geleid tot “een paradigmaverschuiving in het internationale systeem.”